Fundacja rodzinna – czy zmiany podatkowe nadal są realne?

Fundacja rodzinna została wprowadzona do polskiego porządku prawnego ustawą z 26 stycznia 2023 r., która weszła w życie 22 maja 2023 r. Jej celem było stworzenie narzędzia pozwalającego na długofalowe planowanie sukcesji, ochronę majątku rodzinnego oraz utrzymanie ciągłości zarządzania przedsiębiorstwem w perspektywie wielopokoleniowej. Ten kierunek nadal pozostaje aktualny, co potwierdza zarówno obowiązujący status ustawy, jak i obecnie prowadzone przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii prace przeglądowe dotyczące funkcjonowania fundacji rodzinnej.

Aktualnie obowiązujący reżim podatkowy fundacji rodzinnych oparty jest na założeniu, że gromadzenie i zarządzanie majątkiem w ramach tej struktury nie powinno rodzić bieżących konsekwencji podatkowych tak długo, jak nie dochodzi do wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów. Dochody fundacji rodzinnej, w szczególności z dywidend, zbycia majątku, najmu nieruchomości, czy odsetek — korzystają ze zwolnienia podmiotowego z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). Opodatkowanie następuje dopiero w momencie przekazania środków beneficjentowi — i to w formie ryczałtowego CIT w wysokości 15%. Dodatkowo, jeśli beneficjent należy do tzw. zerowej grupy podatkowej (najbliższa rodzina fundatora), nie występuje obowiązek zapłaty podatku PIT ani podatku od spadków i darowizn. W praktyce oznacza to, że fundacja może przez wiele lat gromadzić i reinwestować środki bez bieżących obciążeń fiskalnych, a same wypłaty są preferencyjnie opodatkowane, bądź wręcz całkowicie zwolnione, co stanowi istotną przewagę nad klasycznymi spółkami handlowymi czy nawet prywatnym majątkiem osoby fizycznej. Ten stan rzeczy spowodował, że fundacja rodzinna została szybko dostrzeżona nie tylko jako narzędzie sukcesyjne, lecz także jako mechanizm optymalizacji podatkowej.

Z danych przywołanych przez portal PIT.pl wynika, że do kwietnia 2025 roku zarejestrowano już ponad 2,5 tysiąca fundacji rodzinnych, a kolejne 1,3 tysiąca wniosków czekało na rozpoznanie. Tak szybkie tempo wzrostu zainteresowania z jednej strony potwierdza trafność modelu legislacyjnego, z drugiej — wywołało zaniepokojenie Ministerstwa Finansów. Według resortu niektóre podmioty wykorzystują fundację nie w celach sukcesyjnych, lecz wyłącznie jako narzędzie do uniknięcia opodatkowania przy sprzedaży majątku lub transferze zysków z zagranicznych struktur. Początkowe propozycje nowelizacji przepisów pojawiły się już w 2024 roku, jednak wówczas rząd odstąpił od ich procedowania, tłumacząc to potrzebą dalszej analizy wpływu regulacji na rynek. W połowie 2025 roku temat wrócił — zapowiedziano prace nad nową wersją projektu, który miałby zostać opublikowany do końca 2025 r., z planowanym wejściem w życie w 2026 r.

Na dziś zapowiadane uszczelnienie zasad opodatkowania fundacji rodzinnych nie weszło w życie. Rząd rzeczywiście przyjął 1 października 2025 r. projekt zmian podatkowych dotyczących fundacji rodzinnych, wskazując, że celem nowych przepisów ma być ograniczenie wykorzystywania tej instytucji do optymalizacji podatkowej niezgodnej z jej sukcesyjnym przeznaczeniem. W komunikacie Ministerstwa Finansów zapowiedziano m.in. nowe zasady dotyczące opodatkowania sprzedaży mienia wniesionego do fundacji, dochodów osiąganych przez podmioty transparentne podatkowo, najmu krótkoterminowego oraz relacji fundacji z regulacjami CFC i exit tax.

Ten kierunek zmian nie przełożył się jednak na obowiązującą ustawę. Ustawa z 17 października 2025 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, procedowana jako druk sejmowy nr 1753, została 27 listopada 2025 r. zawetowana przez Prezydenta RP. To oznacza, że planowane zaostrzenie zasad opodatkowania fundacji rodzinnych nie weszło w życie z początkiem 2026 r., mimo wcześniejszych zapowiedzi rządowych. Warto o tym pamiętać, bo wiele publikacji nadal opisuje te propozycje tak, jakby już obowiązywały. Tymczasem były to jedynie rozwiązania projektowane. Najdalej idącą propozycją było opodatkowanie sprzedaży mienia wniesionego do fundacji, jeżeli zbycie nastąpiłoby przed upływem określonego okresu od wniesienia majątku. Projekt przewidywał także objęcie fundacji rodzinnych dodatkowymi regułami podatkowymi dotyczącymi zagranicznych jednostek kontrolowanych, exit tax czy wybranych rodzajów dochodów z działalności majątkowej. Z perspektywy przedsiębiorców byłby to istotny zwrot, bo zmieniałby nie tylko fiskalną atrakcyjność fundacji, ale również przewidywalność całego modelu sukcesyjnego.

Oczywiście to, że projekt z 2025 r. nie wszedł w życie, nie oznacza, że temat został definitywnie zamknięty. Ministerstwo Rozwoju i Technologii prowadzi obecnie przegląd funkcjonowania ustawy o fundacji rodzinnej. Z oficjalnych informacji wynika, że dyskusja dotyczy nie tylko kwestii organizacyjnych, ale również działalności gospodarczej fundacji rodzinnych, podatków, nieruchomości rolnych, darowizn, spadków, zachowku, rachunkowości i rejestru fundacji. Po zakończeniu tego etapu materiał ma zostać rozpatrzony przez Radę Ministrów, a następnie przekazany do dalszych prac parlamentarnych.

Dla fundatorów i beneficjentów najrozsądniejszym podejściem jest dziś spokojna rewizja istniejących struktur. Warto przeanalizować, jakie aktywa zostały wniesione do fundacji, jakie są planowane transakcje, czy fundacja ma pełnić przede wszystkim funkcję sukcesyjną, czy również inwestycyjną, oraz jak wygląda model wypłat dla beneficjentów. W obecnym stanie prawnym nie ma potrzeby podejmowania decyzji pod presją, że „to ostatni moment” na skorzystanie z fundacji rodzinnej. Jest natomiast dobry moment, aby uporządkować dokumentację, zweryfikować zgodność działania fundacji z ustawą i przygotować się na ewentualny kolejny etap zmian legislacyjnych.

Fundacja rodzinna nadal pozostaje ważnym narzędziem planowania sukcesji i ochrony majątku. Dzisiejszy problem nie polega na tym, że jej model został już radykalnie zmieniony, lecz na tym, że pozostaje on w polu intensywnego zainteresowania ustawodawcy. Dlatego zamiast opierać decyzje na medialnych zapowiedziach, warto opierać je na obowiązujących przepisach i bieżącym monitoringu procesu legislacyjnego.